Dorpsraden
Zeggenschap terug naar het dorp
Besluiten over een dorp moeten niet alleen in het gemeentehuis worden genomen. Inwoners weten zelf wat er speelt, wat er nodig is en waar de prioriteiten liggen. Daarom wil Dorp voor Dorp sterke dorpsraden met een eigen stem én een eigen budget.
Niemand kent jouw buurt of dorp beter dan jij. Daarom wil Dorp voor Dorp de zeggenschap terugbrengen naar inwoners. Niet alleen meepraten, maar daadwerkelijk invloed hebben op de eigen leefomgeving.
Gemeenten zijn de afgelopen decennia steeds groter geworden. Fusies en schaalvergroting moesten bestuur efficiënter maken, maar hebben tegelijkertijd de afstand tussen inwoners en bestuur vergroot. Besluiten over een dorp worden steeds vaker genomen op een niveau dat verder afstaat van de mensen die er dagelijks wonen.
Dorp voor Dorp wil die beweging omkeren.
Wat lokaal besloten en uitgevoerd kan worden, moet zoveel mogelijk lokaal gebeuren.
Dorpsraden vormen daarbij de schakel tussen inwoners en het gemeentebestuur.
Een gekozen dorpsraad
Een dorpsraad bestaat uit maximaal vijf leden en een voorzitter die de continuïteit bewaakt. Daarmee blijft het een kleine, directe bestuurslaag die zich richt op wat er in het dorp daadwerkelijk speelt.
De leden worden jaarlijks gekozen tijdens een openbare jaarvergadering. Iedere inwoner van het dorp moet zich verkiesbaar kunnen stellen.
Open vergaderingen en vaste momenten waarop inwoners rechtstreeks met hun dorpsraad in gesprek kunnen, zorgen ervoor dat de dorpsraad toegankelijk en controleerbaar blijft.
De dorpsraad is er niet om boven inwoners te staan, maar om namens en samen met inwoners te handelen.
Niet alleen adviseren, maar beslissen
Dorp voor Dorp wil geen dorpsraden die alleen mogen adviseren en vervolgens moeten afwachten wat het gemeentehuis met dat advies doet.
Wij willen echte lokale zeggenschap.
Binnen de mogelijkheden van de huidige wet willen we daarom zoveel mogelijk bevoegdheden overdragen aan dorpsraden. De Gemeentewet biedt ruimte om bepaalde gemeentelijke bevoegdheden aan commissies over te dragen.
Dorpsraden moeten daardoor zelfstandig besluiten kunnen nemen over lokale onderwerpen waarvoor de gemeente die bevoegdheid kan overdragen.
Wat het dorp zelf kan beslissen, hoeft niet onnodig centraal te worden bepaald.
Een eigen dorpsbudget
Verantwoordelijkheid zonder middelen is geen echte verantwoordelijkheid.
Daarom willen wij dat ieder dorp beschikt over een eigen dorpsbudget. Binnen vooraf vastgestelde kaders kan de dorpsraad samen met inwoners bepalen waar dat geld het hardst nodig is.
Denk bijvoorbeeld aan de openbare ruimte, voorzieningen, leefbaarheid, activiteiten of andere lokale prioriteiten.
Het formele begrotingsrecht blijft waar de wet dat voorschrijft bij de gemeenteraad. Maar binnen die wettelijke kaders willen wij dorpsraden zoveel mogelijk ruimte geven om hun eigen budget daadwerkelijk te besteden.
Eigen bevoegdheden én eigen middelen.
Uitvoering zoveel mogelijk lokaal
Ook de uitvoering willen we dichter bij inwoners brengen.
Waar dat wettelijk en praktisch mogelijk is, kunnen werkzaamheden worden uitgevoerd door inwoners, lokale bedrijven, verenigingen of vrijwilligers.
Dorpsraden kunnen daarnaast fungeren als eerste aanspreekpunt voor inwoners met vragen, ideeën en initiatieven en mensen en organisaties met elkaar verbinden.
Dat kan gaan over vrijwilligerswerk en stageplaatsen, maar bijvoorbeeld ook over kinderopvang, verenigingen, lokale initiatieven en het verbeteren van de leefomgeving.
Zo wordt bestuur niet alleen iets dat voor een gemeenschap wordt georganiseerd, maar steeds meer iets dat met en door die gemeenschap gebeurt.
Grote besluiten? Dan moet het dorp kunnen spreken
Sommige besluiten hebben zo'n grote invloed op een dorp dat alleen inspraak voor Dorp voor Dorp niet voldoende is.
Denk aan grote woningbouwprojecten, infrastructuur, windmolens en andere energieprojecten, asielopvang of ingrijpende veranderingen in de ruimtelijke ordening.
Wij willen dat dorpsraden bij dergelijke onderwerpen, waar de wettelijke mogelijkheden dat toelaten, een lokaal referendum kunnen initiëren.
En daar zijn we duidelijk over:
Dorp voor Dorp streeft naar bindende lokale referenda.
De huidige wet biedt niet in alle gevallen de mogelijkheid om een referendum juridisch bindend te maken. Zolang die beperking bestaat, willen wij de uitslag politiek respecteren voor zover uitvoering daarvan binnen de wet mogelijk is.
Waar de huidige wet verdergaande bindende zeggenschap onmogelijk maakt, willen wij ons inzetten voor verruiming van die mogelijkheden.
Ons uitgangspunt blijft eenvoudig:
Bij besluiten die een dorp fundamenteel veranderen, moet de stem van dat dorp zwaar wegen.
Verantwoordelijkheid én tegenmacht
Wie macht krijgt, moet ook gecontroleerd kunnen worden. Dat geldt voor dorpsraden, maar net zo goed voor het gemeentebestuur.
Dorpsraden moeten daarom ernstige en breed gedragen signalen van wantrouwen richting het gemeentebestuur kunnen formaliseren.
Ons streven is dat wanneer ten minste twee derde van alle dorpsraden het vertrouwen opzegt in het functioneren van een wethouder, dit een zwaarwegend politiek gevolg heeft.
Onder de huidige Gemeentewet ligt de formele bevoegdheid om een wethouder te benoemen en te ontslaan bij de gemeenteraad. Zolang dat zo is, moet een dergelijke gezamenlijke uitspraak van de dorpsraden wat ons betreft minimaal leiden tot een formele en openbare behandeling door de gemeenteraad.
Op langere termijn willen wij onderzoeken hoe deze tegenmacht van dorpsraden verder kan worden versterkt.
Ook dorpsraden zelf moeten verantwoording afleggen. Daarom willen wij duidelijke regels voor openbaarheid, integriteit, belangenverstrengeling en ernstig disfunctioneren.
Gedeelde macht versterkt samenwerking
Het verdelen van macht hoeft een gemeente niet zwakker te maken. Het kan haar juist sterker maken.
De gemeenteraad blijft verantwoordelijk voor de gemeente als geheel. Dorpsraden brengen kennis, verantwoordelijkheid en besluitvorming dichter bij de verschillende gemeenschappen binnen die gemeente.
Daardoor zijn bestuur en inwoners meer op elkaar aangewezen en worden samenwerken, luisteren, uitleggen en verantwoording afleggen noodzakelijk in plaats van vrijblijvend.
Democratie is het sterkst wanneer inwoners weten wie beslissingen neemt, kunnen controleren waarom die beslissingen worden genomen en daadwerkelijk mogelijkheden hebben om daarop invloed uit te oefenen.
Dit willen wij bereiken
- Gekozen dorpsraden van maximaal vijf leden en een voorzitter.
- Jaarlijkse verkiezingen waarbij iedere inwoner zich verkiesbaar kan stellen.
- Openbare vergaderingen en rechtstreeks contact met inwoners.
- Zoveel mogelijk overdracht van lokale bevoegdheden binnen de bestaande wettelijke mogelijkheden.
- Een eigen budget voor ieder dorp.
- Uitvoering zoveel mogelijk lokaal.
- Lokale referenda over besluiten met grote gevolgen voor een dorp.
- Als einddoel: bindende lokale referenda.
- Een formele positie voor dorpsraden als democratische tegenmacht.
- Duidelijke controle op zowel dorpsraden als gemeentebestuur.
Geen besluiten over ons, zonder ons.
Dorpsraden brengen democratie terug naar het niveau waar zij het meest concreet is: bij inwoners zelf.