Meest transparante gemeente
Iedere euro belastinggeld zichtbaar en begrijpelijk
Iedere inwoner heeft het recht om te weten waar belastinggeld naartoe gaat. Niet alleen in theorie, maar op een manier waarop die informatie ook daadwerkelijk te vinden en te begrijpen is.
Gemeenten publiceren al veel informatie. Begrotingen, jaarrekeningen, raadsstukken en besluiten zijn openbaar en vaak online beschikbaar.
Maar openbaar betekent nog niet automatisch toegankelijk.
De Programmabegroting 2026 van Hilversum telt maar liefst 199 pagina’s.
Formeel is die informatie openbaar. Maar wie als inwoner gewoon wil weten waar zijn belastinggeld naartoe gaat, moet zich door bijna tweehonderd pagina’s aan financiële en bestuurlijke informatie heen werken. Dat noemen wij openbaar, maar nog niet transparant.
Wie precies wil weten hoeveel een project kost, welke organisatie subsidie ontvangt, waarom een uitgave hoger uitvalt dan begroot of wat er uiteindelijk van een raadsbesluit terecht is gekomen, moet soms behoorlijk zoeken en verschillende documenten naast elkaar leggen.
Dorp voor Dorp wil dat veranderen.
Ons doel is ambitieus:
Hilversum moet de meest transparante gemeente van Nederland worden.
Van hoofdlijn naar iedere euro
Wij willen de gemeentelijke financiën toegankelijk maken via een heldere doorklikstructuur, vergelijkbaar met de manier waarop je op Wikipedia steeds verder de informatie in kunt.
Je begint bij de hoofdbegroting en kunt vervolgens doorklikken naar programma's, projecten, subsidies, opdrachten, contracten en afzonderlijke uitgaven.
Daarbij hanteren we een eenvoudig uitgangspunt:
Iedere uitgave moet in maximaal drie klikken vanaf de hoofdbegroting bereikbaar zijn.
Niet alleen het bedrag moet zichtbaar zijn.
Waar mogelijk moet ook duidelijk worden:
Waar is het geld aan besteed? Waarom is daarvoor gekozen? Welk doel moet ermee worden bereikt? En wie heeft het besluit genomen?
Zo wordt een gemeentelijke begroting geen document dat alleen begrijpelijk is voor financieel specialisten, maar een instrument waarmee inwoners hun gemeente daadwerkelijk kunnen volgen.
Zoeken zoals inwoners zoeken
Een inwoner denkt niet altijd in begrotingsprogramma's, taakvelden, grootboeknummers of bestuurlijke dossiers.
Iemand wil bijvoorbeeld weten:
Wat kost dat project in mijn wijk?
Hoeveel subsidie krijgt deze organisatie?
Welke opdrachten heeft deze leverancier van de gemeente gekregen?
Wat geven we uit aan parkeren?
Daarom moet gemeentelijke financiële informatie eenvoudig doorzoekbaar zijn op bijvoorbeeld:
- onderwerp;
- buurt, wijk of dorp;
- project;
- leverancier;
- organisatie;
- subsidie;
- gemeentelijk programma.
Zo hoeft een inwoner niet eerst te weten hoe de gemeente haar administratie heeft ingericht om informatie te kunnen vinden.
De informatievoorziening van de gemeente moet aansluiten bij de inwoner — niet andersom.
Geen financieel expert nodig
Een begroting van honderden pagina's online zetten is technisch gezien openbaar.
Maar als bijna niemand begrijpt wat erin staat, bereiken we daarmee nog geen echte transparantie.
Daarom willen wij dat uitgaven en financiële ontwikkelingen waar mogelijk worden voorzien van een korte uitleg in begrijpelijke taal.
Niet ter vervanging van de officiële financiële stukken. Die blijven beschikbaar voor iedereen die de details wil controleren.
Maar daarnaast moet een inwoner snel kunnen begrijpen wat er gebeurt.
Bijvoorbeeld:
Begroot: € 1.000.000
Verwachte kosten: € 1.250.000
Afwijking: + € 250.000
Waarom: korte begrijpelijke toelichting
Besluit: link naar het betreffende raads- of collegebesluit
Voortgang: actuele stand van het project
Dan wordt transparantie concreet.
Niet alleen geld: ook besluiten moeten te volgen zijn
Transparantie gaat voor Dorp voor Dorp verder dan alleen de gemeentelijke financiën.
Wij willen zoveel mogelijk gemeentelijke informatie actief openbaar en eenvoudig vindbaar maken.
Denk aan:
- begrotingen en jaarrekeningen;
- subsidies;
- investeringen;
- grote gemeentelijke opdrachten;
- projectvoortgang;
- financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting;
- relevante contractinformatie;
- besluiten van gemeenteraad en college;
- en de uitvoering van raadsbesluiten.
Dat laatste vinden wij belangrijk.
Een inwoner moet niet alleen kunnen zien wat de gemeenteraad heeft besloten, maar ook wat er daarna met dat besluit is gebeurd.
Is het uitgevoerd?
Is het vertraagd?
Zijn de kosten veranderd?
Is het plan aangepast?
En zo ja: waarom?
Een besluit is pas echt controleerbaar als ook de uitvoering ervan zichtbaar is.
Openbaar, tenzij het echt niet kan
Ons uitgangspunt is openbaar, tenzij.
Niet andersom.
Natuurlijk zijn er grenzen. Persoonsgegevens moeten worden beschermd. Vertrouwelijke bedrijfsinformatie kan bescherming verdienen. En soms schrijft de wet voor dat informatie niet openbaar mag worden gemaakt.
Die uitzonderingen respecteren we.
Maar buiten die uitzonderingen willen wij dat de gemeente zoveel mogelijk informatie uit zichzelf openbaar maakt.
Inwoners zouden niet eerst hoeven te bewijzen waarom ze iets willen weten.
Het gaat tenslotte over hun gemeente en publiek geld.
Minder Woo-verzoeken door informatie vooraf te publiceren
Volledige transparantie heeft bovendien een heel praktisch voordeel.
Wat al openbaar, vindbaar en begrijpelijk is, hoeft niet meer via een formeel verzoek te worden opgevraagd.
De Wet open overheid (Woo) geeft iedereen het recht om publieke informatie bij de overheid op te vragen. Tegelijkertijd verplicht de Woo overheden ook om bepaalde informatie uit zichzelf openbaar te maken.
Dorp voor Dorp wil veel verder inzetten op die actieve openbaarheid.
Als inwoners informatie rechtstreeks kunnen vinden, verwachten wij dat er minder Woo-verzoeken nodig zijn.
Dat betekent:
minder zoeken, minder correspondentie, minder administratieve afhandeling en minder wachten.
Dat is prettig voor inwoners én voor ambtenaren.
Ambtenaren hoeven minder tijd te besteden aan het achteraf verzamelen van informatie die ook vooraf toegankelijk gemaakt had kunnen worden en houden meer tijd over voor hun kerntaken.
Transparantie voorkomt ook wantrouwen
Openbaarheid is niet alleen een technisch of financieel onderwerp.
Het gaat ook over vertrouwen.
Wanneer inwoners niet kunnen achterhalen waarom iets gebeurt, hoeveel iets kost of hoe een besluit tot stand is gekomen, ontstaat ruimte voor twijfel en wantrouwen.
Dat betekent niet dat iedereen het vervolgens eens zal zijn met ieder besluit.
Dat hoeft ook niet.
Maar er is een groot verschil tussen:
“Ik ben het niet eens met deze keuze.”
en:
“Ik kan niet achterhalen hoe deze keuze tot stand is gekomen.”
Een transparante gemeente maakt politieke meningsverschillen niet onmogelijk. Zij zorgt er wél voor dat die discussie kan worden gevoerd op basis van informatie die voor iedereen beschikbaar is.
Technologie maakt veel meer mogelijk
Wat vroeger misschien zou betekenen dat inwoners dozen met documenten moesten doorzoeken, kan tegenwoordig digitaal veel eenvoudiger.
Begrotingen kunnen interactief worden gemaakt. Projecten kunnen aan besluiten en uitgaven worden gekoppeld. Zoekfuncties kunnen informatie uit verschillende gemeentelijke bronnen bij elkaar brengen.
Daarom hangt dit voorstel ook nauw samen met ons plan voor de meest digitale gemeente van Nederland.
Digitalisering moet voor ons niet alleen betekenen dat een papieren formulier een digitaal formulier wordt.
Technologie moet ervoor zorgen dat de overheid begrijpelijker, toegankelijker en controleerbaarder wordt.
Daarom wil Dorp voor Dorp:
- de gemeentelijke begroting en jaarrekening volledig en begrijpelijk toegankelijk maken;
- een doorklikstructuur waarmee inwoners van hoofdlijnen naar onderliggende uitgaven kunnen gaan;
- als uitgangspunt dat iedere uitgave binnen maximaal drie klikken vanaf de hoofdbegroting bereikbaar is;
- kunnen zoeken op onder andere onderwerp, wijk, dorp, project, leverancier en organisatie;
- financiële informatie waar mogelijk voorzien van een korte uitleg in begrijpelijke taal;
- subsidies, investeringen en grote opdrachten eenvoudig inzichtelijk maken;
- voortgang en financiële afwijkingen van gemeentelijke projecten zichtbaar maken;
- inzichtelijk maken wat er gebeurt met aangenomen raadsbesluiten;
- zoveel mogelijk informatie actief openbaar maken;
- privacy, wettelijke geheimhouding en andere gerechtvaardigde uitzonderingen respecteren;
- door actieve openbaarheid de noodzaak voor Woo-verzoeken zoveel mogelijk verminderen.
Openbaar moet ook vindbaar zijn.
Ons uitgangspunt is eenvoudig: iedere inwoner moet zonder hulp van een accountant, ambtenaar of beleidsmedewerker kunnen begrijpen waar publiek geld naartoe gaat en wat de gemeente ermee doet.
Een transparante overheid is geen gunst, maar een vanzelfsprekend recht van iedere inwoner.