Onze dorpen, onze identiteit

Wie over het Noordereinde en Zuidereinde rijdt, rijdt eigenlijk door vier eeuwen geschiedenis. De statige buitenplaatsen, historische bebouwing, oude lanen, bossen en de ’s-Gravelandse Vaart geven het dorp een karakter dat je nergens anders in onze gemeente tegenkomt.

De geschiedenis van ’s-Graveland gaat terug tot 1625, toen de eerste plannen ontstonden om het gebied te ontginnen en te verkavelen. In de eeuwen daarna kregen de buitenplaatsen een steeds prominentere plek. Aan de oostzijde verrezen de grote herenhuizen en landgoederen, terwijl langs de vaart het dorp groeide waar onder anderen tuinmannen, ambachtslieden, bedienden en wasvrouwen woonden en werkten.

Van buitenplaatsen tot wasserijen

Ook het water speelde een bijzondere rol in de ontwikkeling van ’s-Graveland. Het zachte water bleek uitstekend geschikt voor de was. Wat begon als een manier om extra inkomsten te verdienen, groeide uit tot een echte lokale bedrijfstak. In 1889 telde ’s-Graveland maar liefst 27 kleerblekerijen. Zelfs vanuit Amsterdam werd was per schipper naar het dorp gebracht.

Die geschiedenis is vandaag nog altijd zichtbaar. De buitenplaatsen, de vaart, het Noordereinde en Zuidereinde en bijzondere gebouwen zoals Trompenburgh vertellen samen het verhaal van een dorp dat door de eeuwen heen een heel eigen gezicht heeft behouden.

Een dorp waarin inwoners zelf de handen uit de mouwen steken

Maar ’s-Graveland wordt niet alleen gevormd door zijn monumenten en geschiedenis. Ook in kleine dingen is te zien hoe betrokken inwoners bij hun dorp zijn.

Een mooi voorbeeld zijn de bloembakken langs het Noordereinde en Zuidereinde. Wat begon als een initiatief van buurtbewoners, groeide uit tot een echt dorpsproject. Langs de route hangen zo'n zestig bloembakken die dankzij inwoners, donateurs en vrijwilligers ieder jaar weer in bloei staan. In 2024 waren er ruim honderd donateurs en 45 vrijwilligers bij betrokken. Vrijwilligers trekken gedurende het seizoen meerdere keren per week langs de bakken om ze van water en voeding te voorzien.

En ja, daar hoort zelfs een jaarlijkse Bloembakkenparty bij, waarbij de betrokkenen elkaar in een van de tuinen van bewoners ontmoeten. Een misschien klein initiatief dat prachtig laat zien hoeveel er kan ontstaan wanneer inwoners samen de handen uit de mouwen steken.

Nederhorst den Berg is een dorp van water, historie en een sterke gemeenschap. De oude dorpskern, de Spiegelplas, de Horstermeer en Kasteel Nederhorst geven het dorp ieder op hun eigen manier karakter.

Een kasteel met een bijzonder verhaal

Kasteel Nederhorst wordt al in 1301 vermeld en heeft in zijn lange geschiedenis heel wat meegemaakt. Na een grote brand in 1971 werd het vrijwel volledig herbouwd.

Het kasteel heeft bovendien een verrassende plek in de Nederlandse stripgeschiedenis. Marten Toonder had jarenlang zijn studio's in Kasteel Nederhorst en het kasteel stond model voor Bommelstein, het thuis van Heer Bommel uit de verhalen van Tom Poes en Ollie B. Bommel.

Een stukje Nederhorst den Berg dat miljoenen Nederlanders dus misschien kennen zonder het te weten.

De Spiegelplas en de eigenzinnige Horstermeer

Water heeft het landschap rond Nederhorst den Berg sterk gevormd. De Spiegelplas ontstond mede door vervening en tientallen jaren zandwinning en is tegenwoordig niet meer weg te denken uit het dorp.

De Horstermeerpolder heeft weer een heel ander verhaal. Waar nu land ligt, lag ooit een natuurlijk meer. Een eerste poging om het in de zeventiende eeuw droog te leggen mislukte door het vele kwelwater. Pas in 1882 lukte de definitieve drooglegging met behulp van stoomkracht. Daarna ontwikkelde zich in de polder onder meer een belangrijke tuinbouwgemeenschap.

Kortenhoef is veel meer dan alleen de plassen. Van het oude lint van de Kortenhoefsedijk en het water van de Kortenhoefse Plassen tot de weilanden rond de Emmaweg, De Kwakel en de Kromme Rade: het dorp kent heel verschillende gezichten. In het buitengebied horen boeren, kwekerijen, vee en open veenweiden nog altijd bij het landschap.

Water is overal dichtbij, maar nooit helemaal hetzelfde. De beschutte Kortenhoefse Plassen met hun riet en legakkers hebben een heel ander karakter dan het open water van de Wijde Blik. En via het Oppad en de Kromme Rade wandel je langs oude verbindingen en grenzen door dat typische Kortenhoefse landschap.

Water en land hebben Kortenhoef samen gevormd. Het karakteristieke landschap trok later ook kunstenaars aan, die kwamen voor het water, de weidse uitzichten, het bijzondere licht en de Hollandse luchten.

Kortenhoef werd daardoor bekend als schildersdorp. Onder anderen schilder Paul Joseph Constantin Gabriël legde het Kortenhoefse landschap veelvuldig vast en ook schrijver Nescio vond hier inspiratie.

Waar palingrook bij september hoort

Wie Kortenhoef zegt, zegt ook NK Palingroken. Iedere eerste zaterdag van september verandert de Kortenhoefsedijk in het decor van het Nederlands Kampioenschap Palingroken.

Ruim honderd palingrokers uit heel Nederland strijden er om de titel. De smalle dijk wordt afgesloten, rooktonnen gaan aan en duizenden bezoekers trekken door het oude dorp. Achter het evenement staat een grote groep vrijwilligers die ieder jaar helpt om deze inmiddels bekende Kortenhoefse traditie mogelijk te maken.